Unglingar

“Börn á aldrinum 13 til 16 ára, skulu ekki vera á almannafæri eftir klukkan 22, enda séu þau ekki á heimferð frá viðurkenndri skóla-, íþrótta- eða æskulýðssamkomu. Á tímabilinu 1. maí til 1. september lengist útivistartími barna um tvær klst. Aldursmörk þessa ákvæðis miðast við fæðingarár en ekki fæðingardag.” Úr Barnaverndarlögum.

Réttindi og skyldur

• Réttindi segja til um hvers einstaklingurin getur krafist af samfélaginu, en skyldur segja til um hvaða kröfur samfélagið getur gert til einstaklingsins.
• Meðal réttinda einstaklingsins er rétturinn til framfærslu, mál- og skoðanafrelsi og ríkisborgararéttur.
• Unglingi á aldrinum 13 - 18 ára er skylt að hlýða fyrirmælum foreldra, virða skoðanir annarra og hlýta lögum samfélagsins.
• Við 18 ára aldur fæst lögræði, það er fjárræði og sjálfræði, sem þýðir að unglingur ræður eigin eignum og búsetu en missir réttindi til framfærslu.
• Heimilt er að úrskurða foreldri til að greiða barni sínu framlag til menntunar eða starfsþjálfunar þar til það nær 20 ára aldri.

Réttindi og skyldur barna og unglinga á vef umboðsmanns barna
Réttindi 14 til 18 ára unglinga á vef umboðsmanns barna

Nám og vinna

Nám

• Börnum og unglingum á aldrinum 6 - 16 ára er lögum samkvæmt skylt að sækja grunnskóla, en skólagangan er ókeypis.
• Þeir sem ljúka grunnskólanámi með grunnskólaprófi eða hafa náð framhaldsskólaaldri geta sótt um vist í framhaldsskóla. Samkvæmt lögum er fræðsluskylda til 18 ára aldurs.
  Inntökuskilyrði í framhaldsskóla  
• Innritun framhaldsskólanema á haustönn fer fram á vef Menntagáttar og er síðasti umsóknardagur í júní ár hvert. Innritun nema á vorönn fer ýmist fram í hverjum skóla fyrir sig eða á vef Menntagáttar.
• Ýmsar upplýsingar um sérskóla, sérdeildir, starfsbrautir og annað námsframboð fyrir fötluð börn og unglinga má finna á vef Menntagáttar.

Framhaldsskólanám á island.is
Jöfnunarstyrkur ætlaður framhaldsskólanemum
Menntagáttin

Framhaldsskólanám
Framhaldsskólar á landinu
Hitt húsið, menningar- og upplýsingamiðstöð ungs fólks

 

Vinna

• Börn í skyldunámi má aðeins ráða til vinnu í störf af léttara tagi.
• Börn yngri en 13 ára mega aðeins taka þátt í menningar- og listviðburðum og íþrótta- og auglýsingastarfsemi og þá með leyfi Vinnueftirlitsins.
• Börn á aldrinum 13 - 14 ára má ráða í störf af léttara tagi, nema þau sem teljast hættuleg eða líkamlega mjög erfið.
• Vinnutími 15 - 17 ára má vera 8 klst. á dag eða 40 klst. á viku á þeim tíma þegar skóli er ekki.
• Næturvinna barna og unglinga er bönnuð.
• Flest stærri sveitarfélög reka vinnuskóla eða unglingavinnu nokkrar vikur á sumrin fyrir elstu grunnskólanemana.
• Nokkrar atvinnumiðlanir sérhæfa sig í að aðstoða ungt fólk við að finna vinnu.
• Ungt fólk hvaðanæva af Norðurlöndunum á þess kost að sækja um sumarstörf í grannríkjunum.

Fjölsmiðjan, vinnusetur fyrir ungt fólk sem stendur á krossgötum
Fjölsmiðjan Akureyri
Nordjobb
Skapandi sumarstörf hjá Hinu húsinu
Skattar einstaklinga á island.is
Stúdentamiðlun
Sveitarfélög á landinu
Veggspjald Vinnueftirlitsins um vinnu barna og unglinga (pdf, 363 kb)

Kynþroski og kynlíf

• Aldur við upphaf kynþroska virðist stjórnast af erfðum og umhverfisþáttum.
• Upphaf kynþroska hefur farið lækkandi og eru aðal ástæður þess taldar vera betra næringarástand og betri heilbrigðisþjónusta.
• Samkvæmt almennum hegningarlögum er það lögbrot að hafa samræði eða önnur kynferðismök við barn sem er yngra en 15 ára.

Ástráður, forvarnarstarf læknanema
Bæklingar Landlæknisembættis: Samskipti foreldra og barna um kynlíf og Kynlíf, unglingar
Bæklingur Landlæknisembættis: Kynsjúkdómar, smitleiðir, einkenni, afleiðingar og meðferð (pdf, 205 kb)
Kynfræðsla, á vef Landlæknisembættis

Áfengi og vímuefni

• Áfengis- og vímuefnaneysla getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér.
• Oftast er neyslan í byrjun fikt sem sjaldan verður stórvandamál. En sá sem hefur fiktað er kominn yfir ákveðin mörk og hætta er á að fiktið verði að fíkn.
• Fíkn er skildgreind með eftirfarandi hætti af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni:
  
  1. Sterk löngun eða áráttukennd þörf fyrir efnið.
  2. Stjórnlaus neysla. Tíðari, meiri eða varir lengur en gert var ráð fyrir.
  3. Líkamleg fráhvarfseinkenni þegar dregið er úr neyslu.
  4. Aukið þol – meira magn þarf til að ná sömu áhrifum og áður.
  5. Meiri tími fer í að nálgast efnið, neyta þess eða ná sér eftir neyslu.
  6. Neyslu er haldið áfram þrátt fyrir líkamlegan eða sálrænan skaða.
• Fíkn er til staðar ef þrjú af sex ofangreindum einkennum hafa verið til staðar um eitthvert skeið á síðastliðnum tólf mánuðum.
• Samkvæmt lögum er bannað að selja, veita eða afhenda ungmennum yngri en 20 ára áfengi.
  

Flott án fíknar
Fræðsla um áfengi og vímuefni á vef Landlæknisembættis
Fræðslumiðstöð í fíknivörnum
Vímulaus æska

Lotugræðgi og lystarstol

• Átröskunarsjúkdómar geta orðið mjög alvarlegir og lífshættulegir.
• Sjúklingar þjást af sjúklegum ótta við að fitna, þrátt fyrir að vera í eðlilegri þyngd eða jafnvel horaðir.
• Ástandinu fylgir andleg og líkamleg vanlíðan og sjúklingurinn þarf meðferð til að ná bata.
• Ungar stúlkur eru í mestri áhættu á að veikjast en drengir og einstaklingar á öllum aldri geta fengið átraskanir.
• Undanfari átraskana eru oft megrun, áföll af ýmsu tagi, erfiðleikar í félagahópnum, þunglyndi og önnur veikindi.
• Brýnt er að grípa strax inn í og leita aðstoðar ef átröskun er að þróast.
• Oft áttar einstaklingurinn sig ekki á því að eitthvað er að og þess vegna verður fjölskyldan að vera vakandi fyrir einkennum sjúkdómsins.

BUGL, barna- og unglingageðdeild Landspítala
Landspítali Hvítaband, átröskun
Upplýsingar um átraskanir á vef Tótalráðgjafar

Vert að skoða

Réttindi og skyldur

• Jöfn framtíð fyrir stráka og stelpur

Nám og vinna

• Iðan - fræðsluvefur um iðnstörf
• Rettindi.is, vefur um réttindi ungs fólks á vinnumarkaði
• Spurningar og svör á vefnum Framhaldsskólar - nám að loknum grunnskóla
  
• Vinna barna og unglinga á vef ASÍ
• Vinna barna og unglinga á vef umboðsmanns barna
• Vinnueftirlitið: vinna barna og unglinga

Kynþroski og kynlíf

• Alnæmissamtökin á Íslandi
• Kvennadeildir Landspítala
• Stígamót
  
• Um kynlíf á vef umboðsmanns barna
• Ungar konur á meðgöngu
• Ungliðahópur Samtakanna 78

Áfengi og vímuefni

• AA samtökin
• Maríta á Íslandi, forvarnarsvið Samhjálpar
• Samanhópurinn
• SÁÁ
• Stuðlar, meðferðarstöð ríkisins (nýr gluggi)

Annað

• Auður býr í barni hverju, bæklingur um áhrif fátæktar á börn og leiðir til að bæta aðstæður (pdf)
  
• Betra fjölskyldulíf, fjölskylduráðgjöf
• Ef bara ég hefði vitað, upplýsingabæklingur Rauða kross Íslands
• Félagsleg ráðgjöf á vef Reykjavíkurborgar
• Fjölskylduþjónusta kirkjunnar
• Geðhjálp
  
• Heilsuvefurinn H6, unglingar
  
• Heyrumst.is, barna- og unglingavefur Barnaheilla
  
• Hitt húsið
• Hjálparsími Rauða krossins 1717
• Hugarafl
  
• Ráðgjöf og stuðningur, Hinu húsinu
• Stjórnlög unga fólksins
• Stuðningur við þá sem eru í sjálfsvígshugleiðingum
  
• Tótalráðgjöf, ráðgjafar- og upplýsingaveita fyrir ungt fólk
• Vefleikurinn Galactor, fræðsluvefur fyrir unglinga um réttindi neytenda
• Vettvangur unga fólksins á vef Landlæknisembættis

Lög og reglugerðir

• Barnalög
• Barnaverndarlög
• Lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum
• Lögræðislög
• Reglugerð um námsstyrki
• Reglugerð um vinnu barna og unglinga