Skýringar við Icesave samninginn

Skýringar  

Samningarnir eru í eðli sínu hefðbundnir lánssamningar sem lúta reglum einkaréttar, en ákveðin ákvæði eru sniðin að hinum sérstöku aðstæðum og þörfum aðila samninganna. Hér að neðan verður í stuttu máli fjallað um sérhvert ákvæði. Staldrað verður lítillega við þau sem teljast hefðbundin, en reynt verður að skýra með nákvæmari hætti frá þeim sem telja má að skipti sérstaklega máli í samningnum fyrir Ísland.

Forsendur - Background

Í þessum kafla er fjallað um þær forsendur sem liggja að baki samningunum. Í kaflanum segir efnislega að íslenski sjóðurinn ábyrgist kröfur innstæðueigenda Landsbankans í Bretlandi og Hollandi í samræmi við ákvæði laga nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, en með þeim lögum var tilskipun 94/19/EB um innstæðutryggingar tekin upp í íslensk lög. Ábyrgð sjóðsins takmarkast við 20.887 evrur vegna hvers innstæðueiganda.

Hollenski sjóðurinn hefur þegar greitt trygginguna til allra almennra innstæðueigenda og hafa þeir framselt hollenska sjóðnum kröfur sínar. Fram kemur í lánssamningnum við Holland að hollenski sjóðurinn hefur neitað nokkrum innstæðueigendum um greiðslu og munu þau mál verða leidd til lykta fyrir hollenskum dómstólum. Er þar um að ræða félög sem voru með vörslureikninga hjá Amsterdam útibúi Landsbankans og krefjast þau lágmarksgreiðslu fyrir alla sem þeir voru vörsluaðilar fyrir.

Breski sjóðurinn hefur þegar greitt trygginguna til meirihluta almennra innstæðueigenda og hafa þeir framselt breska sjóðnum kröfur sínar. Sérstakur samningur hefur verið undirritaður milli breska og íslenska sjóðsins vegna uppgjörs á kröfum innstæðueigenda sem enn hafa ekki verið greiddar út, samanber að ofan. Sá samningur er dagsettur sama dag og lánssamningurinn. Samningurinn er tæknilegs eðlis og skiptir litlu í heildarsamhengi mála. Að kröfu breska tryggingarsjóðsins (FSCS) eru eigi að síður í þeim samningi ákvæði um trúnað um efni hans. Af hálfu íslenska tryggingasjóðsins er ekkert því til fyrirstöðu að birta samninginn. Farið var fram á það með skriflegum hætti við FSCS að þeir afléttu þessari samningsskuldbindingu og hafa þeir fallist á að Alþingi fái aðgang að samningnum.

Þessi kafli um forsendur er nokkuð ítarlegri í lánssamningum við Bretland en samningarnir tveir eru efnislega mjög samhljóða.

Í forsendunum segir að það hafi orðið að samkomulagi milli aðila að íslenski sjóðurinn endurgreiði breska sjóðnum útgjöld hans vegna greiðslna til handa innstæðueigendum Landsbankans í Bretlandi. Einnig mun íslenski sjóðurinn endurgreiða að hluta útlagðan kostnað sem breski sjóðurinn hefur þurft að bera vegna vinnu í tengslum við greiðslur til handa innstæðueigendum.

Ennfremur mun íslenski sjóðurinn greiða breska sjóðnum fjárhæð þannig að hann geti greitt þeim innstæðueigendum sem enn hafa ekki fengið greidda lágmarkstryggingu innstæðna sinna, þó að hámarksfjárhæð alls £ 2.350.000.000 vegna heildarlánsins.

Báðir samningarnir byggjast á því að Bretar annars vegar og Hollendingar hins vegar hafi greitt út eða muni greiða út lágmarkstryggingu að hámarki 20.887 evrur vegna hvers almenns innstæðueigenda fyrir hönd íslenska sjóðsins. Með samningnum hefur þessum útgreiðslum Breta og Hollendinga verið breytt í lán til íslenska tryggingarsjóðsins. Á móti fær Tryggingarsjóðurinn framselda til sín samsvarandi kröfu breskra og hollenskra sparifjáreigenda í bú Landsbankans. Íslenski sjóðurinn mun því fá að hámarki kröfu að fjárhæð 20.887 evrur fyrir hvern innstæðueiganda, auk vaxta fram til 22. apríl 2009, úr búi Landsbankans. Innstæður umfram 20.887 evrur eru einnig forgangskröfur í bú bankans. Bretar greiddu almennum innstæðueigendum allar innstæður þeirra og Hollendingar greiddu innstæðueigendum upp að 100 þúsund evrum. Samningar þessir ná ekki til þessara umfram útgreiðslna Breta og Hollendinga, heldur bera þjóðirnar sjálfar og/eða þarlendir tryggingarsjóðir kostnað vegna þeirra. Vegna þeirra eiga þeir kröfu eins og aðrir forgangskröfuhafar í bú Landsbankans og bera sjálfir áhættuna af því ef kröfur fást ekki greiddar að fullu úr þrotabúinu. Þarna er um umtalsverðar fjárhæðir að ræða, sbr. meðfylgjandi töflu:
 

	Heildarfjárhæð innstæðna	Innstæður undir 20.887 evrum	Fjöldi innstæðueigenda
Holland	1,674,285,671 €	1.329.242.850 €	114,136
Bretland	4,526,988,847 £	2,350,000,000 £	229,170

Efst á síðu

1. Skilgreiningar og skýringar – Definitions and Interpretation

Icesave samningurinn Bretland

Icesave samningurinn Holland

Hér er að finna ákvæði til skilningsauka á öðrum ákvæðum í samningunum og einnig skilgreiningar á hugtökum til að forðast endurtekningar í sjálfum samningstextanum.

2. Lánið – The Facility/Loan

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í þessum kafla er fjallað um samþykki lánveitenda til að veita lánið.Í breska samningnum er opnuð lánalína að hámarksfjárhæð £ 2.350.000.000 eða lægri fjárhæð sem aðilar koma sér saman um á hverjum tíma. Um er að ræða lánalínu vegna þess að enn á eftir að greiða út til hluta innstæðueigenda, m.a. vegna innlána sem voru í formi bundinna reikninga. Því var einnig nauðsynlegt að hafa ákvæði um það hvernig íslenski sjóðurinn drægi á lánið, framkvæmd á greiðslum, og staðfestingu á þeim til íslenska sjóðsins og íslenska ríkisins.

Hollenski samningurinn kveður hins vegar á um lán þar sem útgreiðslum er lokið og lokafjárhæðin er þekkt, samtals 1.329.242.850 evrur.

3. Gildistaka – Coming into Force

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Samningagerðinni er lokið og samningar hafa verið undirritaðir. Í þessum kafla er hins vegar kveðið á um þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt til þess að samningarnir taki gildi.

Samningarnir taka gildi annars vegar þegar skipst hefur verið á undirrituðum samningseintökum og fyrir liggja staðfestingar ríkislögmanns vegna íslenska ríkisins og Lögmannsstofunnar LEX vegna Tryggingarsjóðs innstæðueigenda á því m.a. að þeir sem undirrituðu samningana hafi haft til þess heimild, framfylgni samninganna o.fl.

Hins vegar er gildistakan háð því að Alþingi hafi samþykkt ríkisábyrgð Íslands og að öðrum lögformlegum skilyrðum sé fullnægt. Gert er ráð fyrir að ríkisábyrgðin verði samþykkt á yfirstandandi þingi.

4. Endurgreiðsla - Repayment

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í þessum kafla er fjallað um endurgreiðslu á láninu. Þegar íslenski sjóðurinn tekur við greiðslum frá búi Landsbankans mun sjóðurinn innan fimm virkra daga greiða þá fjárhæð inn á höfuðstól skuldar við Breta og Hollendinga í réttum hlutföllum.  Eftir að sjö ára tímabilinu lýkur hefjast reglubundnar endurgreiðslur á höfuðstól og vöxtum lánsins.  Þær greiðslur eiga sér stað með fjórum jöfnum afborgunum árlega næstu átta árin. Á þessu seinna tímabili er reiknað með að greiðslur séu enn að berast úr búi Landsbankans og gangi þá til greiðslu á höfuðstól lánsins. Í kaflanum eru ennfremur ákvæði um valfrjálsar innborganir hvenær sem er á lánstímanum, þó þannig að hver greiðsla skal vera að lágmarki 1 milljón evra og renni til að greiða niður höfuðstól ásamt áföllnum vöxtum. Í öllum tilfellum eru þessar endurgreiðslur tryggingarsjóði og/eða íslenska ríkinu að kostnaðarlausu. Þannig er hægt að greiða lánið upp hvenær sem er ef hagstæðari fjármögnun fæst.

5. Vextir - Interest

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Lánið er með 5,55% vöxtum á ári. Upphafsdagur vaxta er 1. janúar 2009 eða frá og með útgreiðsludegi til innstæðueigenda í tilviki Breta ef útgreiðsla fer fram eftir þann dag. Ógreiddir vextir leggjast við höfuðstól lánsins árlega fyrstu sjö árin. Eftir það greiðast áfallnir vextir á hverjum gjalddaga. Verði greiðsludráttur leggst 30 punkta vaxtaálag ofan á greiðsluna þangað til hún hefur verið innt af hendi.

6. Ábyrgð og skaðleysi – Guarantee and Indemnity

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Ákvæði þessa kafla um ábyrgð íslenska ríkisins taka gildi þegar sjö ár eru liðin frá undirritun samningsins.

Ábyrgð íslenska ríkisins er samfelld út lánstímann og fellur fyrst úr gildi þegar lánveitandi hefur fengið að fullu greitt. Ábyrgðin felst í því að verði greiðslufall frá sjóðnum þá mun íslenska ríkið greiða þá fjárhæð ásamt hugsanlegum kostnaði eða tapi lánveitanda komi til þess að einhver skuldbinding tryggingasjóðsins verður óframkvæmanleg, ógild eða ólögleg.

Tiltekin eru nokkur atriði sem geta ekki haft áhrif á þessa ábyrgð íslenska ríkisins, þ.e. sem ríkið afsalar sér að bera fyrir sig, s.s. umboðsleysi tryggingarsjóðsins, breytingar á samningsskjölunum og gjaldþrot Landsbankans eða tryggingarsjóðsins.

Íslenska ríkið lýsir því jafnframt yfir að það muni ekki grípa til neinna aðgerða sem hafa í för með sér mismunun gagnvart kröfuhöfum Landsbankans, m.a. í útibúi Landsbankans í London og Amsterdam, á þann hátt að gengi gegn alþjóðlegum og evrópskum viðmiðum.

7. Jafnrétti – Comparability of treatment and equal treatment

Icesave samningurinn Bretland
Icesace samningurinn Holland

Þessi kafli tryggir lánveitendum sama rétt og hugsanlegir framtíðarlánveitendur fá vegna greiðslna innstæða reynist þau kjör hagstæðari. Þetta þýðir að gangi tryggingarsjóðurinn eða íslenska ríkið til samninga við aðra aðila en Breta og Hollendinga vegna greiðslna til innstæðueigenda, og þeir samningar eru hagstæðari lánveitanda en þessir samningar, þá skulu sjóðurinn og íslenska ríkið veita Bretum og Hollendingum sömu skilmála.

Komi til þess að öðrum innstæðueigendum gamla Landsbankans sé greitt meira en sem nemur 20.887 evrum eða að íslenski tryggingarsjóðurinn búi yfir fjármunum til slíks þá skal tryggingarsjóðurinn greiða breskum eða hollenskum innstæðueigendum samvarandi greiðslu.

8. Ábyrgð breska ríkisins og tryggingarsjóðsins – Responsibility of the Lender and the FSCS

Icesave samningurinn Bretland

Þetta ákvæði er einungis að finna í lánssamningnum við Breta og kveður á um að hvorki breska ríkið né þarlendi tryggingarsjóðurinn séu ábyrgir fyrir tjóni sem íslenski sjóðurinn eða íslenska ríkið hafa orðið fyrir í sambandi við lánssamningana eða í tengslum við Landsbankann fyrir undirritun lánssamningsins.

Það er venja í samningum af þessu tagi að aðilar falla frá öðrum tengdum kröfum til þess að leggja áherslu á að ekki verði nein eftirmál. Benda má á að íslensk stjórnvöld féllu frá því í janúar 2009 að höfða mál til að fá kyrrsetningu eigna Landsbankans hnekkt. Var það í samræmi við lögfræðiráðgjöf þess efnis að möguleikar til málsóknar fyrir íslenska ríkið væru afar takmarkaðir.

Efst á síðu

9. Endurgreiðsla og skuldajöfnun – Payments and Set-off

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Þessi kafli fjallar um endurgreiðslur lánsins, en þær skulu framkvæmdar í breskum pundum samkvæmt breska lánssamningnum og evrum samkvæmt hollenska lánssamningnum.

Reynist einhver greiðsla ófullnægjandi (lægri en samningurinn kveður á um) rennur hún fyrst til greiðslu kostnaðar og annarra útgjalda vegna lánsins, síðan er greitt inn á höfuðstólinn og að lokum inn á áfallna vexti.

Allar endurgreiðslur íslenska sjóðsins og íslenska ríkisins verða gerðar án frádráttar, skattlagningar og skuldajöfnunar af einhverju tagi.

10. Skaðleysi - Indemnity

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Samkvæmt þessu ákvæði skal lánveitandi vera skaðlaus vegna umbreytinga á einni mynt yfir í aðra, brots á lánssamningunum af hendi sjóðsins eða íslenska ríkisins og kostnaði sem lánveitandi hefur af því að halda fram rétti sínum.

11. Umboð – Representations

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

 

Í báðum samningunum lýsir íslenski sjóðurinn því yfir að hann geti borið réttindi og skyldur sem lögaðili.

12. Atburðir sem heimila riftun - Termination Events

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í þessum kafla er fjallað um riftunarheimildir, sem eru eftirfarandi:

12.1.1 Greiðslufall -  Non-payment
Greiði Tryggingarsjóðurinn eða Ísland ekki greiðslur á gjalddögum, í réttum gjaldmiðli og á réttum stað, nema greiðslufallið sé vegna tæknilegra örðugleika og greiðslan berist eigi síðar en 5 virkum dögum eftir gjalddaga.

12.1.2. Aðrar vanefndir – Other default.
Standi Tryggingarsjóðurinn eða Ísland ekki við aðrar skyldur sínar skv. samningnum og ekki sé bætt úr slíkum vanefndum innan 10 virkra daga frá því þær áttu sér stað.

12.1.3. Komist hjá greiðslu – Avoidance of Payment.
Ef Tryggingarsjóðurinn eða Ísland halda eftir eða ógilda greiðslur vegna samningsins eða ef greitt er minna en skylt er.

12.1.4. Ósannar yfirlýsingar – Untrue Representations.
Ef þær yfirlýsingar sem Tryggingarsjóðurinn eða Ísland gefa í sambandi við samninginn reynast rangar eða villandi.

12.1.5. Gjaldfellingar annarra lána – Cross default of Iceland
Vanefni Ísland greiðslu annarrar skuldar að fjárhæð yfir £ 10.000.000 eða jafngildi þeirrar upphæðar í öðrum gjaldmiðlum.

12.1.6.  Ekki hægt að greiða skuldir – Inability to pay debs.
Geti Tryggingarsjóðurinn ekki greitt skuldir sínar þegar þær falla á gjalddaga, að teknu tilliti til allra mögulegra úrræða, hættir að greiða þær vegna fyrirsjáanlegra fjárhagserfiðleika eða hefur samningaviðræður við lánadrottna sína með það fyrir augum að endurskipuleggja skuldir sínar.

12.1.7. Eftirfylgni með lögum – Compliance with laws.
Fari Tryggingarsjóðurinn eða Ísland ekki eftir tilskipun 94/19/EB gagnvart innstæðueigendum gamla Landsbankans eða fari fyrrgreindir aðilar ekki að öðrum lögum eða reglum með þeim afleiðingum að geta þeirra til að uppfylla skyldur sínar skv. samkomulaginu skerðist verulega.

12.1.8. Kröfur skulu vera jafnréttháar – Claims pari passu
Ef kröfur skv. samningnum hætta að njóta a.m.k. sömu rétthæðar og aðrar kröfur sem eru til eða kunna að stofnast á hendur Íslandi, að undanþegnum kröfum sem eru rétthærri skv. þeim lögum sem þegar eru í gildi við undirritun samningsins.
12.1.9. Ógilding eða viðsnúningur – Invalidity or repudiation.
Ef einhver ákvæði samnings þessa hætta að teljast lögleg, gild og skuldbindandi eða þeim er snúið við á nokkurn hátt.

12.1.10. Tryggingarsjóðurinn – Compensation fund
Ef Tryggingarsjóðurinn er lagður niður eða einhver breyting verður á þeim lögum sem um hann gilda, sem leiða til þess að hann hættir að vera eini tryggingaraðili innstæðueigenda vegna innstæðuhafa hjá gamla Landsbankanum skv. tilskipun 94/19/EB.

12.1.11. Breytingar á íslenskum lögum – Change of Icelandic Law.
Ef breytingar verða á íslenskum lögum sem hafa verulega neikvæð áhrif á getu Íslands eða Tryggingarsjóðsins til að greiða skv. samkomulaginu eða uppfylla aðrar skyldur sínar.

12.2. Tilkynning um atburð sem leitt getur til riftunar – Notification of a Termination Event.

Verði Tryggingarsjóðurinn eða íslenska ríkið þess áskynja að átt hafi sér stað atburður sem leitt gæti til riftunar samningsins, ber þeim að tilkynna lánveitanda um atburðinn eins fljótt og hægt er, ásamt því að lýsa kringumstæðunum og kynna þau skref sem er verið að taka til að bæta úr vanefndinni.

12.3. Afleiðingar atviks sem leitt getur til riftunar – Consequences of a Termination Event

Eftir að slíkt atvik hefur átt sér stað hefur lánveitandinn hvenær sem er heimild til þess að tilkynna Tryggingarsjóðnum, með afriti á íslenska ríkið, um:

a) stöðvun á útgreiðslum á grundvelli lánalínu sem tekur gildi samstundis (einungis í breska samningnum) og/eða
b) gjaldfellingu á öllum útistandandi greiðslum skv. samningnum sem falla þá samstundis í eindaga.

Þetta ákvæði er hefðbundið riftunarákvæði í lánasamningum. Þegar aðilar hafa útlistað hvaða aðstæður teljist riftunarástæður þá hefur lánveitandi heimild til að gjaldfella heildarlánið með vísan til þess að einhver þeirra aðstæðna sem um var samið sé komin upp. 

Efst á síðu

13. Atriði sem taka til alls lánssamningsins – Entire Agreement; Changes

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Samkvæmt þessum kafla má einungis breyta lánssamningunum eða veita undanþágu frá þeim með skriflegu samkomulagi milli aðila. Þá er lagt bann við framsali réttinda eða skyldna samkvæmt samningunum.

14. Tilkynningar - Notices

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í þessum kafla segir að allar tilkynningar skuli sendar skriflega á ensku. Einnig er hér að finna staðlaðar reglur um hvenær tilkynningar eru komnar til vitundar viðtakanda.

15. Önnur ákvæði - Miscellaneous

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Ef eitthvert ákvæði lánssamninganna reynist ólöglegt, ógilt, óskuldbindandi eða óframkvæmanlegt samkvæmt lögum, mun það ekki hafa nein áhrif á skuldbindingargildi annarra ákvæða lánssamninganna.

Í þessum kafla segir einnig að þó svo að lánveitendur nýti sér ekki einhvern rétt sem þeir eiga samkvæmt lögum eða samningunum, þá sé ekki litið svo á að þeir hafi með því afsalað sér þeim rétti.

16. Breyttar aðstæður – Change in Circumstances

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í þessum kafla er að finna endurskoðunarákvæði samninganna. Þar segir að
lánveitendur samþykki að endurskoða samningana ef greiðsluþol íslenska ríkisins versnar til muna að mati Alþjóða gjaldeyrissjóðsins frá því sem var í nóvember 2008.

17. Lög og lögsaga – Governing Law and Jurisdiction

Icesave samningurinn Bretland
Icesave samningurinn Holland

Í báðum samningum er ákvæði um að rísi ágreiningur um efni þeirra skuli um slíkt fara eftir breskum lögum. Það er venja í alþjóðlegum lánasamningum að um ágreining gildi annað hvort lög þess ríkis sem veitir lánið eða bresk lög, sem skýrist af stöðu London sem alþjóðlegrar fjármálamiðstöðvar. Það varð að samkomulagi milli aðila að um bæði hollenska og breska lánasamninginn giltu bresk lög og bresk lögsaga. Í því felst að hægt er að bera ágreining um túlkun og framkvæmd samninganna fyrir breska dómstóla, eða aðra dómstóla sem hafa lögsögu, en þá ber jafnframt að leggja bresk lög til grundvallar.

18. Friðhelgi og fullveldi – Waiver of sovereign immunity

Icesave samningurinn Bretland

Íslenska ríkið nýtur að þjóðarétti friðhelgisréttinda í lögsögu annarra ríkja. Þessi friðhelgisréttindi stæðu í vegi fyrir lagalegri úrlausn deilumála vegna samningsins ef ekkert væri að gert. Það er föst venja í lánasamningum milli ríkja að víkja slíkum friðhelgisréttindum til hliðar. Dæmi um slíkt er að finna í MTN lánaramma ríkissjóðs, en síðustu ár hafa flest erlend lán ríkissjóðs verið tekin á grundvelli þess samnings. Slík ákvæði hafa eðli málsins samkvæmt eingöngu gildi þar sem friðhelgi er til staðar, þ.e. í lögsögu erlendra ríkja. Án slíks fráfalls væri ekki hægt að stefna máli, né reka það, fyrir umsömdum dómstóli.

Ástæða er til að árétta að eignir utanríkisþjónustunnar eru varðar af ákvæðum Vínarsamningsins um stjórnmálatengsl og að samkvæmt breskum lögum eru seðlabankar erlendra ríkja sérstakir lögaðilar og verður því ekki gengið að eignum þeirra nema skuldbindingar hvíli beint á þeim. Seðlabankinn er ekki aðili að þessum samningi og getur því ekki orðið ábyrgur fyrir þeim skuldbindingum sem í samningunum felast.

Í þessum kafla falla tryggingarsjóðurinn og Ísland frá hugsanlegum friðhelgisrétti í lögsögu annarra ríkja. Slíkt fráfall réttinda á einnig við um eignir tryggingarsjóðsins og íslenska ríkisins erlendis.

Ákvæði þetta hefur engin áhrif að innanlandsrétti og felur því ekki í sér að lánveitendur hafi heimildir til að ganga að eignum íslenska ríkisins á Íslandi.

Senda grein