Greiðslujöfnun og sértæk skuldaaðlögun - spurningar og svör

• Önnur greiðsluvandaúrræði - spurningar og svör
  

Hvað felst í aðgerðum stjórnvalda vegna skuldavanda heimilanna?

Hvað felst í aðgerðum stjórnvalda vegna skuldavanda heimilanna?

Aðgerðirnar felast annars vegar í almennum aðgerðum sem standa öllum til boða og byggjast á því að lækka greiðslubyrði fólks af veðlánum og verð- og  gengistryggðum bílalánum og bílasamningum. Hins vegar er um að ræða sértækar aðgerðir sem fela í sér nýjar og endurbættar leiðir til að bæta stöðu þeirra sem þurfa á meiri aðstoð að halda en felst í almennu aðgerðunum.

Hvað felst í almennum aðgerðum?

Markmið þeirra er að lækka greiðslubyrði verðtryggðra og gengistryggðra húsnæðislána og vegna verðtryggðra og gengistryggðra bílalána og bílasamninga. Greiðslubyrðin verður leiðrétt með greiðslujöfnun þannig að hún verður svipuð því sem hún var fyrir hrun. Greiðslubyrði gengistryggðra húsnæðislána og gengis og verðtryggðra bílalána/bílasamninga miðast við maí 2008 en greiðslubyrði verðtryggðra húsnæðislána miðast við janúar 2008.
Húsnæði: Greiðslujöfnun húsnæðislána/fasteignaveðlána stendur fólki þegar til boða en nýmælið sem felst í aðgerðum stjórnvalda er að þak verður sett á lengingu láns vegna greiðslujöfnunar þannig að greiðslutíminn verður að hámarki þremur árum lengri en upphaflegur lánstími. Hafi lánið ekki verið að fullu greitt að þessum þremur árum liðnum falla eftirstöðvarnar niður, að því gefnu að lánið sé í skilum við lok lánstíma.
Bílalán og bílasamningar: Greiðslujöfnun eða áþekk aðgerð verður einnig boðin vegna bílalána og bílasamninga (sjá nánar um útfærslu undir greiðslujöfnun bílalána og bílasamninga).

Hvað felst í sértækum aðgerðum?

Þetta eru þrenns konar aðgerðir ætlaðar einstaklingum sem eiga í það miklum greiðsluvanda að leiðrétting eða önnur vægari greiðsluerfiðleikaúrræði nægja ekki.
Greiðslubyrði sniðin að aðstæðum einstaklingsins: Ætlað þeim sem orðið hafa fyrir umtalsverðu tekjufalli. Greiðslubyrði láns er sniðin að aðstæðum einstaklingins og staða endurmetin síðar.
Skuldaaðlögun: Með skuldaaðlögun verða skuldir og eignir lagaðar að greiðslugetu með langtímahag heimilisins í huga. Skuldaaðlögun getur átt sér stað með sölu eða yfirtöku eigna, hlutfallslegri lækkun krafna, framlengingu lána eða tímabundnum gjaldfresti. Vinnubrögð lánastofnana verða samræmd. Að lokinni skuldaaðlögun er miðað við að skuldarinn haldi að hámarki hóflegu húsnæði og bíl og geti staðið undir afborgunum vegna þessara eigna.
Opinber greiðsluaðlögun: Opinber greiðsluaðlögun er úrræði sem tók gildi síðastliðið vor (sjá nánari upplýsingar um greiðsluaðlögun skulda sem ekki eru tryggðar með veði og tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna). Að undanförnu hefur verið unnið að því að endurbæta þetta úrræði með það að markmið að stytta ferlið og gera úrræðið þjálla og skilvirkara. Frumvarp um breytingar á lögum vegna þessara úrræða er í smíðum og verða breytingarnar kynntar síðar.

Hvenær taka aðgerðirnar gildi?

Aðgerðirnar tóku gildi 1. nóvember 2009

Greiðslujöfnun með þaki - verðtryggð húsnæðislán/fasteignaveðlán

Hvað er greiðslujöfnun?

Greiðslujöfnun er leið til að létta tímabundið greiðslubyrði af reglulegum afborgunum lánsins með því að tengja þær greiðslujöfnunarvísitölu í stað vísitölu neysluverðs. Í greiðslujöfnunarvísitölunni er vegin saman launaþróun og þróun atvinnustigs. Lánið er eftir sem áður bundið vísitölu neysluverðs og breytist höfuðstóll lánsins í samræmi við hana. Meðan greiðslujöfnunarvísitalan er lægri en vísitala neysluverðs eru afborganir lægri sem því svarar. Mismunurinn leggst á sérstakan jöfnunarreikning sem greiðist í lok lánstímans þannig að lánstíminn lengist og afborgunum fjölgar. Lánstíminn verður þó aldrei lengri en þrjú ár umfram lánstíma samkvæmt gildandi skilmálum lánsins þar sem þak verður sett á hámarkslengingu lánsins (sjá svar við spurningunni: Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun?).

Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun?

Lenging lánstíma umfram gildandi lánasamning verður aldrei meiri en þrjú ár. Hafi lánið ekki verið að fullu greitt að þessum þremur árum liðnum falla eftirstöðvar lánsins niður að því gefnu að það sé í skilum við lok lánstímans.

Við hvaða dagsetningu miðast greiðslujöfnunin?

Fyrsta afborgun eftir greiðslujöfnun miðast við upphæð geiðslu af láninu eins og hún var 1. janúar 2008 eða við upphaflega stöðu lánsins hafi það verið tekið síðar. Næstu greiðslur taka síðan mið af þróun greiðslujöfnunarvísitölu sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega.

Hve mikið lækkar greiðslubyrðin?

Greiðslujöfnun verðtryggðs fasteignaveðláns mun lækka greiðslubyrðina um 17% miðað við greiðslujöfnunarvísitölu í október. Afborganir taka síðan breytingum í samræmi við þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega.

Hvenær tekur þessi aðgerð gildi?

Greiðslujöfnun verðtryggðra fasteignaveðlána stendur nú þegar til boða öllum sem vilja (sjá nánari upplýsingar um gildandi greiðslujöfnun). Frá og með 1. nóvember 2009 er hins vegar miðað við að greiðslujöfnun verði sett á öll verðtryggð fasteignaveðlán nema lántakandi óski eftir að svo verði ekki. Á sama tíma er einnig miðað við að ákvæði um þriggja ára þak á lengingu lána með greiðslujöfnun taki gildi.

Þarf að sækja um greiðslujöfnun?

Nei, með lagabreytingunni þarf ekki að sækja um greiðslujöfnun. (Athuga þó svar við spurningunni: Hvað ef lán er í frystingu eða ekki í skilum?).
Samkvæmt núgildandi lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga nr. 63/1985 þurfa einstaklingar að sækja um greiðslujöfnun lána sinna. (Sjá svar við spurningunni: Hvað ef ég er nú þegar kominn með greiðslujöfnun á lánið mitt?) Með breytingu þessara laga, þar sem kveðið er á um þriggja ára þak á lengingu lána, verði greiðslujöfnun sett á öll verðtryggð fasteignaveðlán nema lántakandinn óski eftir því sérstaklega að lánið verði ekki greiðslujafnað.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun?

Já, til að segja sig frá greiðslujöfnun þarf lántakandi að hafa samband við viðkomandi lánveitanda.
 

Hvað ef ég er nú þegar kominn með greiðslujöfnun á lánið mitt?

Nýjar reglur um greiðslujöfnun lána, þar með talið ákvæði um þak (þ.e. þriggja ára hámarkslengingu lánstíma), munu einnig taka til lána sem þegar eru komin í greiðslujöfnun. Þessar reglur munu yfirfærast sjálfkrafa á öll lán í greiðslujöfnun og þarf því ekki að sækja um það sérstaklega.

Hverjir eiga rétt á greiðslujöfnun?

Allir einstaklingar sem eru með verðtryggð fasteignaveðlán eiga rétt á greiðslujöfnun (sjá svar við spurningunni: Þarf að sækja um greiðslujöfnun?)

Hvað ef lán er í frystingu eða ekki í skilum?

Greiðslujöfnun færist ekki sjálfkrafa á lán sem eru í frystingu eða vanskilum. Lánastofnanir bjóða ýmsar leiðir til að semja um vanskilaþátt lánsins þannig að unnt sé að ganga inn í greiðslujöfnun. Ef lán er í frystingu eða ekki í skilum verður lántaki því að leita beint til viðkomandi lánveitanda.

Er hægt að greiða inn á lán í greiðslujöfnun umfram reglulegar afborganir?

Já, það er hægt eftir því sem kveðið er á um í skilmálum lánsins. Þegar greitt er inn á lán í greiðslujöfnun er umframgreiðslum fyrst ráðstafað til að greiða niður þann hluta lánsins sem snýr að lengingu þess (uppsafnað á jöfnunarreikningi) og síðan verðbætur, vexti og höfuðstól.

Er heimilt að greiða upp lán sem er í greiðslujöfnun?

Já, það er heimilt. Lánið er þá greitt upp að fullu, þ.e. einnig sá hluti lánsins sem lagður hefur verið inn á jöfnunarreikning vegna hugsanlegrar lengingar umfram upphaflegan lánstíma.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun á lánstímanum?

Já, en skilyrði fyrir uppsögn er að lánið sé í fullum skilum. Upphæð á jöfnunarreikningi leggst við höfuðstól láns þegar slík ákvörðun er tekin og kemur til greiðslu á þeim upprunalegu gjalddögum sem eftir eru af láninu.  

Hve lengi mun greiðslujöfnun lána standa fólki til boða?

Þessi leið mun standa fólki til boða þar til annað verður ákveðið með lagabreytingu.

Hvað verður um lánið ef fasteignin er seld?

Líkt og með önnur lán þá eru skuldaraskipti háð samþykki lánastofnunar. Sama gildir um aðrar breytingar á skilmálum láns. Yfirtaka láns er skoðuð í hverju tilviki fyrir sig. Skuld á jöfnunarreikning fellur ekki niður við sölu eignar. Mikilvægt er að aðilar í fasteignaviðskiptum kanni sérstaklega hvort lán er í greiðslujöfnun.

Lækkar höfuðstóll lánsins?

Nei, höfuðstóllinn lækkar ekki. Markmið greiðslujöfnunarinnar er að lækka greiðslubyrði.

Er greiðslujöfnun með þaki hagkvæmur kostur?

Greiðslubyrði lána með greiðslujöfnun mun lækka umtalsvert við núverandi efnahagsaðstæður.
Þak á greiðslujöfnun láns felur í sér þá tryggingu fyrir lántakandann að lánstími vegna greiðslujöfnunar lengist aldrei meira en nemur þremur árum og ef einhverjar eftirstöðvar eru þá af láninu falla þær niður. Það ræðst hins vegar af þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar og aðstæðna í samfélaginu hvort lánstíminn lengist upp í umrætt þak og hvort til afskrifta komi við lok lánstímans.
Bent er á að greiðslujöfnun leiðir til aukins kostnaðar í formi vaxta og verðbóta.

Greiðslujöfnun með þaki - gengistryggð húsnæðislán/myntkörfulán

Hvað er greiðslujöfnun?

Greiðslujöfnun er leið til að létta tímabundið greiðslubyrði af reglulegum afborgunum gengistryggðra fasteignaveðlána (myntkörfulána) með því að tengja þær svonefndri greiðslujöfnunarvísitölu sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega. Í greiðslujöfnun felst að upphafsgreiðsla lántakanda verður sú sama í íslenskum krónum og í maí 2008, eða sú sama og við fyrstu afborgun hafi lán verið tekið síðar. Næstu greiðslur taka mið af greiðslujöfnunarvísitölu hvers mánaðar sem Hagstofa Íslands gefur út. Afborganir vegna hækkunar höfuðstóls færast aftur fyrir lánið þannig að lánstíminn lengist og afborgunum fjölgar. Lánstíminn verður þó aldrei lengri en þrjú ár umfram lánstíma samkvæmt gildandi skilmálum lánsins þar sem þak verður sett á hámarkslengingu þess (sjá svar við spurningunni: Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun gengistryggðs húsnæðisláns/myntkörfuláns).

Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun?

Lenging lánstíma umfram gildandi lánasamning verður aldrei meiri en þrjú ár. Hafi lánið ekki verið að fullu greitt að þessum þremur árum liðnum falla eftirstöðvar lánsins niður að því gefnu að það sé í skilum við lok lánstímans.

Verður lánið áfram gengistryggt?

Já, höfuðstóll lánsins verður áfram gengistryggður og getur því hækkað eða lækkað í samræmi við breytingar á gengi gjaldmiðla.

Við hvaða dagsetningu miðast greiðslujöfnunin?

Fyrsta afborgun eftir greiðslujöfnun miðast við greiðslujöfnunarvísitölu eins og hún var í maí 2008 eða við upphaflega stöðu lánsins hafi það verið tekið síðar. Næstu greiðslur taka síðan mið af greiðslujöfnunarvísitölu hvers mánaðar sem Hagstofa Íslands gefur út.

Hve mikið lækkar greiðslubyrðin?

Lækkunin á greiðslubyrði láns við upphaf greiðslujöfnunar ræðst af samsetningu myntkörfunnar sem lánið miðast við og verður því mismikil. Algeng lækkun á greiðslubyrði verður á bilinu 20–35%. Afborganir taka síðan breytingum í samræmi við þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega.

Hvenær tekur þessi aðgerð gildi?

Greiðslujöfnun gengistryggðra húsnæðislána stendur nú þegar til boða öllum sem vilja (sjá nánari upplýsingar um gildandi greiðslujöfnun). Ákvæði um þak á greiðslujöfnun lána tekur þó ekki gildi fyrr en 1. nóvember 2009.
 

Þarf að sækja um greiðslujöfnun?

Já, sækja þarf um greiðslujöfnun gengistryggðra húsnæðislána og er það gert með því að snúa sér beint til viðskiptabanka síns, sparisjóðs eða annarrar lánastofnunar eftir atvikum (nánari upplýsingar varðandi umsóknir eru á heimasíðum þessara lánastofnana).

Hvað ef ég er nú þegar komin með greiðslujöfnun á lánið mitt?

Nýjar reglur um greiðslujöfnun lána, þar með talið ákvæði um þak (þ.e. þriggja ára hámarkslengingu lánstíma), munu einnig taka til lána sem þegar eru komin í greiðslujöfnun. Þessar reglur munu við gildistöku yfirfærast sjálfkrafa á öll lán í greiðslujöfnun og þarf því ekki að sækja um það sérstaklega. Áætlað er að lagabreytingin taki gildi 1. nóvember 2009.

Hverjir eiga rétt á greiðslujöfnun?

Allir einstaklingar með gengistryggð húsnæðislán eiga rétt á greiðslujöfnun ef lánið er í skilum.

Þarf lán að vera í skilum til að fá greiðslujöfnun?

Já, lánið þarf að vera í skilum. Ef lán er í vanskilum þarf fyrst að semja við lánveitandann um úrlausn þeirra mála (viðskiptavinur hefur samband við viðkomandi lánveitanda).

Er hægt að fá greiðslujöfnun á lán sem áður hefur verið fryst eða lengt vegna greiðsluvanda?

Já það er hægt svo fremi að lánið sé í skilum og frystingu lokið.

Er hægt að greiða inn á lán í greiðslujöfnun umfram reglulegar afborganir?

Já, það er hægt eftir því sem kveðið er á um í skilmálum lánsins. Þegar greitt er inn á lán í greiðslujöfnun er umframgreiðslum fyrst ráðstafað til að greiða niður þann hluta lánsins sem snýr að lengingu þess (jöfnunarreikning) og síðan verðbætur, vexti og höfuðstól.

Er heimilt að greiða upp lán sem er í greiðslujöfnun?

Já, það er heimilt. Lánið er þá greitt upp að fullu, þ.e. einnig sá hluti lánsins sem lagður hefur verið inn á jöfnunarreikning vegna hugsanlegrar lengingar umfram upphaflegan lánstíma.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun á lánstímanum?

Já, en skilyrði fyrir uppsögn er að lánið sé í fullum skilum. Upphæð á jöfnunarreikningi leggst við höfuðstól láns þegar slík ákvörðun er tekin og kemur til greiðslna á þeim upprunalegu gjalddögum sem eftir eru af láninu.  

Hve lengi mun greiðslujöfnun gengistryggðra lána standa fólki til boða?

Þessi leið mun standa fólki til boða þar til annað verður ákveðið með lagabreytingu.

Hvað verður um lánið ef húseignin er seld?

Líkt og á við um önnur lán eru skuldaraskipti háð samþykki lánastofnunar. Sama gildir um aðrar breytingar á skilmálum láns. Yfirtaka láns er skoðuð í hverju tilviki fyrir sig. Skuld á jöfnunarreikningi fellur ekki niður við sölu eignar. Mikilvægt er að aðilar í fasteignaviðskiptum kanni sérstaklega hvort lán sé í greiðslujöfnun.

Er greiðslujöfnun með þaki hagkvæmur kostur?

Greiðslubyrði þeirra sem setja lán í greiðslujöfnun mun lækka umtalsvert við núverandi efnahagsaðstæður.
Þak á greiðslujöfnun láns felur í sér þá tryggingu fyrir lántakandann að lánstími vegna greiðslujöfnunar lengist aldrei meira en nemur þremur árum og ef einhverjar eftirstöðvar eru þá af láninu falla þær niður. Það ræðst hins vegar af þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar og stöðu krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum hvort lánstíminn lengist upp í umrætt þak og hvort til afskrifta komi við lok lánstímans.
Bent er á að greiðslujöfnun gengistryggðra lána leiðir til lengri tíma litið til aukins vaxtakostnaðar. Því er ekki sjálfgefið að fólk kjósi eða hafi hag af greiðslujöfnun, ráði það við afborganir af óbreyttum samningum.

Greiðslujöfnun bílalána og bílasamninga með þriggja ára þaki á lengingu samningstíma

Hvað felst í greiðslujöfnun með þriggja ára þaki á lengingu samningstíma?

Greiðslujöfnunin miðar að því að færa greiðslubyrði af gengis- og verðtryggðum bílalánum/bílasamningum í svipað horf og hún var í maí 2008. Hafi samningur verið gerður á tímabilinu 1. júní 2008 til 1. október 2008 verður greiðslubyrðin við upphaf greiðslujöfnunar svipuð og hún var á fyrsta gjalddaga samningsins.
Mismunurinn sem verður á reglulegum greiðslum eftir greiðslujöfnun og því sem þær hefðu verið að óbreyttum samningi færist til hækkunar á höfuðstóli skuldarinnar. Gjalddögum fjölgar sem þessu nemur en greiðslutíminn verður þó aldrei lengri en þrjú ár umfram það sem miðað er við í núgildandi samningi. Ef eftirstöðvar eru á samningi þegar þrjú ár eru liðin umfram núverandi samningstíma getur lántakandi/samningshafi farið fram á samningsslit með því að greiða eftirstöðvar að fullu eða skila bifreiðinni, samkvæmt ákvæðum samnings, til lánveitanda/leigusala án frekari kvaða.
Samningur sem stofnað hefur verið til eða var yfirtekinn eftir 1. október 2008 fellur ekki undir þessa skilmála.

Hverjir eiga rétt á greiðslujöfnun?

Allir sem tóku bílalán eða gerðu bílasamninga fyrir 1. október 2008 og eru í skilum eiga rétt á greiðslujöfnun.

Hvaða bílalánum / bílasamningum er hægt að fá greiðslujafnað?  

Aðeins einstaklingar eiga rétt á greiðslujöfnun bílalána og bílasamninga.
Hægt er að fá greiðslujöfnun á öll bílalán og bílasamninga sem veitt hafa verið einstaklingum vegna bifreiða hér á landi.
Ekki er hægt að fá greiðslujöfnun vegna rekstrarleigusamninga og einkaleigusamninga.

Þarf að sækja um greiðslujöfnun?

Já, sækja þarf um hjá viðkomandi eignarleigufyrirtæki.

Hverjum hentar greiðslujöfnun?

Mánaðarleg greiðslubyrði af bílalánum/bílasamningum sem er greiðslujafnað mun lækka en hve mikið ræðst af samsetningu lánsins. Þessi kostur hentar því vel þeim sem vilja lækka greiðslubyrði og þar með greiða lánið niður á lengri tíma en upphaflega var ráðgert.
Til lengri tíma litið leiðir greiðslujöfnun til aukins kostnaðar vegna vaxta og verðbóta eftir því hvort um gengistryggð eða verðtryggð lán/samning er að ræða. Því er ekki sjálfgefið að fólk kjósi eða hafi hag af greiðslujöfnun, ráði það við afborganir af óbreyttum samningum.

Hvernig munu greiðslur breytast?

Fyrirkomulagið veltur á viðkomandi eignarleigufyrirtæki. Hjá þeim eignarleigufyrirtækjum sem miða breytinguna við greiðslujöfnunarvísitölu taka mánaðargreiðslur breytingum í takt við breytingar á greiðslujöfnunarvísitölu. Fyrsta afborgun eftir greiðslujöfnun miðast við greiðslu af láninu/samningnum eins og hún var í maí 2008 eða við upphaflega stöðu lánsins/bílasamningsins hafið lánið verið tekið síðar/bílasamningur gerður síðar. Næstu greiðslur taka síðan mið af greiðslujöfnunarvísitölu hvers mánaðar sem Hagstofa Íslands gefur út.
Hjá eignarleigufyrirtæki sem notar viðmiðunargengi til að reikna út greiðslur gengistryggðra lána/samninga mun mánaðargreiðsla fylgja myntkörfu samnings, þó þannig að möguleg hækkun mánaðarlegra greiðslna vegna gengisþróunar verður aldrei meiri en 10% hærri en svaraði til gengis myntkörfu í maí 2008.
Hafi samningur verið gerður í júní 2008 eða síðar mun fyrsta greiðsla láns/bílasamnings eftir að greiðslujöfnun hefst, taka mið af upphaflegri stöðu lánsins/bílasamningsins við undirritun.

Hve mikið lækkar greiðslubyrðin?

Lækkunin ræðst annars vegar af samsetningu myntkörfunnar og útgáfudegi samningsins hins vegar og verður því ekki hin sama á öllum lánum/bílasamningum. Algeng lækkun á greiðslubyrði lána í erlendri mynt verður á bilinu 20–30%. Algeng lækkun á verðtryggðum bílalánum verður um 17%

Geta vextir af greiðslujöfnuðu bílaláni/bílasamningi breyst?

Greiðslujöfnun hefur ekki í för með sér breytingu á vaxtakjörum. Engu að síður geta vextir breyst á lánstímanum/samningstímanum, líkt og gert er ráð fyrir í núgildandi samningum.

Hvað ef greiðslur af láni/bílasamningi eru ekki í skilum?

Þá þarf viðskiptavinur að leita til fjármögnunarfyrirtækisins sem hann er í viðskiptum við og leita samkomulags um meðferð vanskilanna svo greiðslujöfnun sé möguleg.

Lækkar höfuðstóll lánsins/bílasamningsins?

Nei, höfuðstóllinn lækkar ekki. Markmið greiðslujöfnunarinnar er að lækka greiðslubyrði.

Verða eftirstöðvar afskrifaðar?

Nei. Ef eftirstöðvar eru á bílasamningi þegar þrjú ár eru liðin umfram núverandi samningstíma getur lántakandi/samningshafi farið fram á samningsslit með því að greiða eftirstöðvar að fullu eða skilað bifreiðinni, samkvæmt ákvæðum samnings, til lánveitanda/leigusala án frekari kvaða.

Verður hægt að selja bílinn ef samið hefur verið um greiðslujöfnun?

Já, en áður þarf að semja um fyrirkomulag á meðferð greiðslujöfnunarsamningsins við viðkomandi fjármögnunarfyrirtæki.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun á samningstímanum?

Já, en skilyrði fyrir uppsögn er að samningurinn sé í skilum.

Sértæk skuldaaðlögun fyrir einstaklinga

Hvað er sértæk skuldaaðlögun?

Sértæk skuldaaðlögun er ætluð einstaklingum og felur í sér samning milli kröfuhafa og lántaka um leið til að laga skulda- og eignastöðu lántakans að greiðslugetu hans. Lántakinn greiðir af skuldum sínum eins og greiðslugeta hans leyfir á samningstímanum en kröfuhafar geta fallist á eftirgjöf krafna, hlutfallslega lækkun þeirra eða gjaldfrest á þeim kröfum sem eru umfram greiðslugetu (sjá einnig svar við spurningunni: Hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að skuldaaðlögun komi til greina?). Gert er ráð fyrir sölu eigna umfram það sem nauðsynlegt er til venjulegs heimilishalds en miðað við að í lok skuldaaðlögunartímabilsins haldi lántakinn hóflegu íbúðarhúsnæði og einum bíl með viðráðanlegri greiðslubyrði. Ef lántaki stendur ekki við greiðslur í samræmi við gerðan samning um skuldaaðlögun geta kröfuhafar ákveðið að skuldaaðlögun falli niður.

Fyrir hverja?

Sértæk skuldaaðlögun er ætluð einstaklingum í verulegum greiðsluvanda sem sýnt er að geti ekki staðið að fullu undir skuldbindingum sínum um fyrirsjáanlega framtíð.
Sértæk skuldaaðlögun kemur ekki til greina ef önnur og vægari úrræði duga til að leysa vandann.

Hvaða skuldir geta fallið undir skuldaaðlögun?

Skuldaaðlögun byggist á samkomulagi lánveitenda, þar á meðal fjármálafyrirtækja, lífeyrissjóða og Íbúðalánasjóðs. Sé lántaki með skuldir hjá öðrum aðilum þarf hann að leita samkomulags við þá um mögulega skuldaaðlögun.

Hvert er markmiðið með sértækri skuldaaðlögun?

Markmið sértækrar skuldaaðlögunar er að einstaklingar í alvarlegum skuldavanda geti fengið skilvirka og varanlega lausn með samkomulagi við kröfuhafa þar sem skulda- og eignastaða er löguð að greiðslugetu. Gert er ráð fyrir sölu eigna umfram það sem nauðsynlegt er til venjulegs heimilishalds en miðað við að í lok skuldaaðlögunartímabilsins haldi lántakinn hóflegu íbúðarhúsnæði og einum bíl með viðráðanlegri greiðslubyrði.

Verða einhverjar skuldir afskrifaðar?

Skuldaaðlögun getur falið í sér eftirgjöf krafna, hlutfallslega lækkun þeirra eða gjaldfrest á þeim kröfum sem eru umfram greiðslugetu. Standi lántakinn við gerðan samning um skuldaaðlögun verða kröfur sem eru umfram greiðslugetu lántaka, þó aldrei minna en 110% af verðmæti eigna, felldar niður við lok samningstímans. Hafi hluti veðkrafna verið settur á biðlán hefjast greiðslur þeirra að loknu skuldaaðlögunartímabili, eftir því sem greiðslugeta lántaka hrekkur til.

Hvaða skilyrði þarf  að uppfylla til að skuldaaðlögun komi til greina?

Lántaki og/eða maki hans þarf að jafnaði að hafa greiðslugetu til að greiða af lánum sem svara til a.m.k. 110% af markaðsvirði veðsettra eigna. Heimilt er í undantekningartilvikum að veita þeim sem uppfylla ekki skilyrði um greiðslugetu lána sem nema 110% af markaðsvirði veðsettra eigna, langtímalán sem nemur a.m.k. 80% af markaðsvirði veðsettra eigna. Sú fjárhæð langtímalánsins sem er mismunurinn af 110% og 80% af verðmæti fasteignarinnar er sett á biðlán til þriggja ára á síðari veðrétti. Hafi hluti veðkrafna verið settur á biðlán hefjast greiðslur þeirra að loknu skuldaaðlögunartímabili að þremur árum liðnum, eftir því sem greiðslugeta lántaka hrekkur til.
Með markaðsvirði íbúðarhúsnæðis er átt við áætlað söluverð sem þó er aldrei lægra en nemur fasteignamati eignar að viðbættu lóðamati. Með fasteignamati er átt við húsmat og lóðarmat.
Með markaðsvirði bifreiða er átt við verð samkvæmt útgefnum viðmiðum Bílgreinasambandsins eða mati löggilts bílasala.

Hvert á að leita eftir skuldaaðlögun?

Einstaklingur sem leitar eftir skuldaaðlögun skal snúa sér beint til aðalviðskiptabanka síns (banka eða sparisjóðs) sem leiðir skuldaaðlögunarferlið og telst því umsjónaraðili. Með aðalviðskiptabanka er átt við þann banka eða sparisjóð þar sem viðkomandi er með launareikning sinn.

Hvaða gögn þurfa að fylgja beiðni um skuldaaðlögun?

Eftirtalin gögn þurfa að fylgja beiðni um skuldaaðlögun:

• Staðfest skattframtöl síðustu þriggja ára.
• Launaseðlar síðustu 6 mánaða.
• Upplýsingar um eignir og skuldir og mánaðarleg greiðslubyrði af þeim.
• Þinglýsingarvottorð fasteigna og bifreiða.
• Staðfesting lánveitanda á uppreiknaðri stöðu veðskulda.
• Yfirlit yfir aðrar tryggingar (stöðu ábyrgðaaðila sé um það að ræða).
• Upplýsingar um ábyrgðir sem viðkomandi er í vegna þriðja aðila.
• Greinargerð um fjárhagslega stöðu skuldara (sjá svar við spurningunni: Hvaða upplýsingar þurfa að koma fram í greinargerð lántaka um fjárhagslega stöðu?).
  Umsjónaraðili getur kallað eftir frekari gögnum.
  

Hvaða upplýsingar þurfa að koma fram í greinargerð lántaka um fjárhagslega stöðu?

Auk tiltekinna gagna sem fylgja þarf beiðni um skuldaaðlögun þarf lántaki að leggja fram greinargerð um fjárhagslega stöðu sína. Í greinargerðinni þurfa að koma fram eftirtaldar upplýsingar:

• Hverjar eru launatekjur lántaka og maka hans (ef um sambúðarfólk er að ræða).
• Hvort lántaki muni hafa einhverjar aðrar tekjur en launatekjur til að greiða af skuldum.
• Hvort gera megi ráð fyrir breytingum á tekjum og/eða ráðstöfunartekjum.
• Sundurliðuð fjárhæð skulda sem þegar eru gjaldfallnar, svo og fjárhæð ógjaldfallinna skulda, sundurliðuð eftir kröfuhöfum.
• Upplýsingar um meðaltal mánaðarlegra útgjalda lántakans og þeirra sem teljast til heimilis með honum síðastliðna 6 mánuði.
• Annað sem máli getur skipt um greiðslugetu lántakans.
• Áætluð afborgunarfjárhæð til greiðslu skulda og hvort þær séu mánaðarlegar eða ársfjórðungslegar.

Hvað er til ráða ef beiðni um skuldaaðlögun er hafnað?

Þá er rétt að kanna hvort umsækjandi uppfyllir skilyrði til tímabundinnar greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna eða opinberrar greiðsluaðlögunar (sjá spurningar og svör um þessi úrræði).

Fylgir því einhver kostnaður að óska eftir skuldaaðlögun?

Nei, gert er ráð fyrir því að skuldaaðlögun sé umsækjanda að kostnaðarlausu að öðru leyti en því að umsjónaraðila er heimilt að taka gjald sem nemur útlögðum kostnaði vegna greiðslumiðlunar.
Ef ágreiningur verður um verðmat eigna skal umsjónaraðili láta gera nýtt verðmat á kostnað skuldara.

Hvert er hlutverk umsjónaraðila?

Umsjónaraðili gerir ítarlegt greiðslumat fyrir viðkomandi einstakling/fjölskyldu, þar sem fram koma upplýsingar um ráðstöfunartekjur og framfærslukostnað, eignir, tekjur og skuldir. Á grundvelli þessa leggur hann mat á greiðslugetu umsækjanda og gerir greiðsluáætlun og tillögur um sölu eigna.
Ef aðrir kröfuhafar samþykkja greiðsluáætlun tekur umsjónaraðili að sér greiðslumiðlun samkvæmt samningnum (sjá svar við spurningunni: Hvað felst í greiðslumiðlun umsjónaraðila?).

Hvað felst í greiðslumiðlun umsjónaraðila?

Umsjónaraðili sér um að taka fjárhæð, samkvæmt greiðsluáætlun út af launareikningi umsækjanda mánaðarlega og dreifa greiðslum til kröfuhafa eftir því sem samningur aðila segir til um.  

Á hverju byggist mat á greiðslugetu?

Greiðslugeta einstaklingsins/fjölskyldunnar er metin út frá ráðstöfunartekjum að frádregnum áætluðum framfærslukostnaði. Framfærslukostnaður er áætlaður sem næst tölum Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna um neysluviðmið fyrir einstaklinga og fjölskyldur að viðbættum kostnaði vegna síma, áskrifta, fasteignagjalda, trygginga, bifreiðakostnaðar, dagheimilisgjalda og annarra útgjaldaliða sem eru fastir hjá hverri fjölskyldu.

Hvenær hefst skuldaaðlögun?

Skuldaaðlögun hefst þegar tekist hefur samkomulag milli lántaka og hlutaðeigandi kröfuhafa um skuldaaðlögun.

Hvernig er staðið að verðmati á eignum?

Umsjónaraðili verðmetur eignir. Við mat á fasteignum skal miðað við að vermæti þeirra verði aldrei lægra en fasteignamat eignar að viðbættu lóðarmati. Við mat á verðmæti bifreiða skal leggja til grundvallar söluverð samkvæmt útgefnum viðmiðum Bílgreinasambandsins eða mat löggilts bílasala. Verði ágreiningur um mat á söluverði eigna skal umsjónaraðili óska eftir nýju verðmati á kostnað skuldara.

Er gerð krafa um sölu eigna?

Í skuldaaðlögun felst að eignir og skuldir eru lagaðar að greiðslugetu. Í þessu felst að heimilt er að setja það sem skilyrði fyrir skuldaaðlögun að eignir verði seldar eða skipt fyrir minni og ódýrari eignir. Miðað skal við að þær eignir verði seldar sem ekki eru taldar nauðsynlegar til heimilishalds, svo sem sumarhús, ferðavagnar eða bílar, til að létta á skuldum og draga úr greiðslubyrði. Við lok samnings um skuldaaðlögun er miðað við að lántakinn haldi að hámarki hóflegu íbúðarhúsnæði og einum bíl og með viðráðanlegri greiðslubyrði.

Hvað ef eignir seljast ekki?

Gefa skal hæfilegan frest til sölu eigna. Einnig er heimilt að beita tímabundnum úrræðum, svo sem greiðslufrestun á meðan á sölutilraunum stendur. Einnig er mögulegt að skipta eignum fyrir minni og ódýrari eignir, eða að kröfuhafi leysi til sín eignir takist ekki að selja þær á markaði.

Hvað verður um lán sem eru í greiðslujöfnun, hafa verið fryst eða afborgunum af þeim verið frestað?

Ef lán eru í greiðslujöfnun getur það fyrirkomulag haldist óbreytt við skuldaaðlögun en skoða þarf hvert tilvik fyrir sig. Tímabundnar aðgerðir, svo sem frestun greiðslna eða afborgana (frysting) falla niður þegar skuldaaðlögun tekur gildi.

Hvað gerist ef greiðslugeta lántaka versnar á samningstíma um greiðsluaðlögun?

Ef lántakinn lendir á samningstíma í óvæntum og tímabundnum greiðsluerfiðleikum vegna veikinda, slysa, minni atvinnu eða öðrum ófyrirséðum atvikum, getur hann óskað eftir tímabundnum greiðsluerfðileikaúrræðum hjá viðkomandi lánastofnunum meðan á skuldaaðlögun stendur.

Hvenær lýkur skuldaaðlögun?

Ef lántaki stendur við greiðslur samkvæmt greriðsluáætlun í 3 ár frá undirritun samnings um sértæka skuldaaðlögun falla niður eftirstöðvar þeirra krafna sem greiðsluáætlunin náði ekki til. Hafi hluti veðkrafna verið settur á biðlán hefjast greiðslur þeirra að loknu skuldaaðlögunartímabili eftir því sem greiðslugeta lántaka hrekkur til. Veðskuldir umfram 110% af verðmæti eignarinnar sem standa jafnframt utan greiðslugetu lántaka í lok tímabilsins falla niður.

Hvað gerist ef lántakinn stendur ekki við gerðan samning um skuldaaðlögun?

Ef lántakinn stendur ekki við greiðslur í samræmi við gerðan samning um skuldaaðlögun geta kröfuhafar ákveðið að skuldaaðlögun falli niður. Sama máli gegnir ef upp kemur rökstuddur grunur um að lántaki hafi vísvitandi veitt umsjónaraðila eða öðrum kröfuhöfum rangar upplýsingar eða sleppt því að veita upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að leggja rétt mat á eignir, skuldir og greiðslugetu hans.

Senda grein